Retraite Assisi Italië: 22 t/m 26 juli 2026
(o.l.v. drs. Loucas van den Berg)

Licht over Umbrië
Heiligen, Renaissance meesters en het groene hart van Italië
In Assisi, Spello, Montefalco, Perugia

Waar de heuvels goud worden in het julilicht, ligt Umbrië, het groene hart van Italië. Een landschap dat heiligen heeft voortgebracht en Renaissanceschilders heeft geïnspireerd tot werken die de eeuwen overwinnen.

Het Umbrische landschap
Een landschap als een gebed
Umbrië is het enige binnenlandse gewest van het Italiaanse vasteland, geen zee, geen kust, alleen land dat naar binnen keert, naar het wezenlijke. De vallei van Spoleto strekt zich uit als een groen tapijt tussen roze-grijze kalksteenruggen. Olijfgaarden, wijnranken, zonnebloemen en lavendelvelden wisselen elkaar af in een ritmisch patroon dat aan een fresco doet denken.

In juli hangt een gouden waas over de Apennijnen. De heuvels zijn droog en warm, bezaaid met middeleeuwse stadjes die als kronen boven de valleien tronen, Assisi in het roze steen van Monte Subasio, Spello verborgen achter zijn Romeinse muren, Montefalco uitkijkend over een zee van Sagrantino-ranken. De Tiber en de Topino stromen door de dalen. Rond de Lago di Corbara weerspiegelt het water de cipressen als in een schilderij van Perugino.

Geen toeval dat hier Franciscus van Assisi zijn vogels toesprak, dat hier Clara haar gemeenschap stichtte, dat hier kunstenaars generaties lang kwamen om licht en vorm te bestuderen. Umbrië leert je kijken.
Apennijnen  ·  Olijfgaarden  ·  Sagrantino-wijngaarden  ·  Vallei van Spoleto  ·  Monte Subasio

Het programma
1. Assisi in de stad van Franciscus
Assisi, Basilica di San Francesco, fresco’s van Giotto en het graf van Franciscus
Onze reis begint op de roze trappen van Assisi. Na aankomst en verwelkoming stijgen we omhoog naar de Basilica di San Francesco, waar Giotto di Bondone in de late dertiende eeuw de muren bedekte met vierendertig fresco’s over het leven van de heilige, een revolutie in de westerse schilderkunst. We staan stil bij de cyclus van de Vita di San Francesco, hoe werden goud en lapis lazuli voertuigen van het heilige? We bezoeken daarna de tombe, het graf van Franciscus, en nemen de tijd voor meditatie. In de avond is er een lezing over Franciscus en Chiara van Assisi en hun invloed op de Renaissanceschilders.
Giotto · fresco’s Vita di San Francesco · graf van Franciscus · lezing

2. Bloemen en fresco’s, een dag in Spello
Assisi, Spello, Cappella Baglioni (Pinturicchio)
Spello is een dorp van roze travertijnsteen, Romeinse poorten en vensters overladen met geraniums. In de Santa Maria Maggiore wacht een van de grootste geheimen van de Umbrische Renaissance: de Cappella Baglioni van Bernardino di Betto, genaamd Pinturicchio. Zijn Annunciatie, Geboorte en twaalfjarige Jezus in de Tempel zijn bekend om hun intense kleuren. Let op de zelfportrettering van de meester in een medaillon en het Umbrische landschap dat door de ramen in de fresco’s schijnt. In de namiddag maken we een wandeling langs de Via dell’Infiorata en mediteren we over schoonheid als weg tot het heilige.
Pinturicchio · Cappella Baglioni · Annunciatie-fresco · Schoonheid als contemplatie

3. De dag van Chiara, de stilte van de vallei met de Porziuncula
Assisi, Basilica di Santa Chiara, San Damiano en Porziuncula
De derde dag is gewijd aan Clara van Assisi, de stichtster van de Orde der Arme Dames. We bezoeken haar basiliek, waar het Umbrische kruisbeeld dat tot Franciscus sprak, bewaard is gebleven. We dalen af naar San Damiano, het kloostertje van Chiara met de binnentuin die uitnodigt tot meditatie. Vanuit de velden lopen we naar het dal. Chiara spoorde Franciscus en adellijke vrouwen in Europa aan tot standvastigheid, actie en doorzettingsvermogen ten aanzien van arbeid en spiritualiteit. We gebruiken Chiara als vrouw en gids om te schrijven en te mediteren in haar olijfboomgaarden.
Clara van Assisi · San Damiano · Vrouwelijke spiritualiteit · Porziuncula meditatie

4. Montefalco en Benozzo, de stad die Umbrië overziet
Montefalco, Museo di San Francesco, Sagrantino-land
Montefalco wordt la Ringhiera dell’Umbria genoemd, het balkon van Umbrië. Vanop de stadsmuren zie je bij helder julilicht een panorama dat geen fotograaf ooit volledig heeft gevangen. Je kijkt uit naar de bergen aan de overkant met de stadjes Assisi en Spello. In het Museo di San Francesco treft u het meesterwerk van Benozzo Gozzoli: de cyclus van het leven van Franciscus, geschilderd in 1452. Gozzoli, leerling van Fra Angelico en medewerker van Ghiberti, schildert met een feestelijke levenslust die schril contrasteert met de ascese van zijn onderwerp. In de namiddag volgt een wijndegustatie van Sagrantino di Montefalco bij een plaatselijke producent, met reflectie over de vrucht van de aarde als eucharistisch symbool. De dag eindigt met een avondmeditatie bij zonsondergang boven de Umbrische vallei.
Benozzo Gozzoli · levenscyclus Franciscus · Panorama Ringhiera · Sagrantino-degustatie · Avondmeditatie

5. Perugia, Perugino, afsluiting en zending
Perugia, Galleria Nazionale dell’Umbria, Collegio del Cambio
De laatste dag brengt ons naar Perugia, de trotse hoofdstad, een stad van brons en travertijn op een hoge heuvelrug, doordrongen van middeleeuwse machtspolitiek en renaissanceschoonheid. In het Collegio del Cambio staat u oog in oog met de fresco’s van Pietro Perugino, de meester die Rafaël onderwees. Zijn figuren zijn van een zo serene, haast melancholieke schoonheid dat ze niet van deze wereld lijken, en toch. Perugino schilderde hetzelfde Umbrische licht dat u deze week zelf doorleefde, die transparante, gouden diepte die achter alle dingen schuilt. De Galleria Nazionale toont daarna de breedte van de Umbrische school, van Fra Angelico tot Piero della Francesca. We sluiten af met een gezamenlijk gedeeld maal en een afsluitende viering, welk beeld, welke heilige, welk moment neemt u mee naar huis?
Pietro Perugino · Collegio del Cambio · Galleria Nazionale dell’Umbria · Rafaëls leermeester · Afsluitende viering

Vier schilders, één licht

Praktische informatie

De heiligen leren je het licht van binnen te zien. De Renaissance meesters leren je naar het licht te kijken.

Meld je nu ook aan via het onderstaande formulier!